انواع شرکت

به‌طور کلی در قانون تجارت هفت گونه شرکت تجاری وجود دارد :

۱- شرکت سهامی (شامل شرکت سهامی عام و شرکت سهامی خاص)

۲- شرکت با مسئولیت محدود

۳- شرکت تضامنی

۴- شرکت مختلط غیر سهامی

۵- شرکت مختلط سهامی

۶- شرکت نسبی

۷- شرکت تعاونی تولید و مصرف

 

شرکت سهامی (Joint-stock company) :

در اصطلاح ، شرکتی است که برای انجام امور تجاری تشکیل می‌شود و سرمایهٔ آن متشکل از سهام هم‌ارزش یا تعداد یکسان سهام است . بر اساس ماده ۱ اصلاحی قانون تجارت ایران مصوب ۲۴ اسفند ۱۳۴۷، شرکت سهامی به این صورت تعریف شده است:

«شرکت سهامی شرکتی است که سرمایه آن به سهام تقسیم شده و مسئولیت صاحبان سهام محدود به مبلغ اسمی سهام آنها است» .

 

و بر اساس ماده ۲ اصلاحی قانون تجارت ایران:

 

« شرکت سهامی شرکت بازرگانی محسوب می‌شود ولو اینکه موضوع عملیات آن امور بازرگانی نباشد» .

 

 

 انواع شرکت سهامی :

 

۱- شرکت سهامی خاص (Privately held company)

۲- شرکت سهامی عام

 

مهمترین تفاوت این دو در این است که سهام شرکت‌های سهامی عام در تالار بورس قابل مبادله است.

شرکت سهامی ، بزرگ‌ترین نوع سازمان‌های تجاری در جهان است. شخصیت حقوقی شرکت سهامی، مستقل از مالکان آن است و بسیاری از امتیازات و حقوق و تعهدات یک شخصیت حقیقی را دارد. مثلاً می‌تواند بانام خود وام بگیرد یا اقدام به خرید دارایی کند. می‌تواند علیه دیگران، اقامه دعوا کند، همچنین می‌تواند با سایر افراد قرارداد منعقد کند. حتی می‌تواند مالک شرکت تضامنی یا سهامی دیگر باشد. به این دلیل به آن شرکت سهامی گفته می شود که سرمایه آن تبدیل به سهام می گردد.

 

شرکت سهامی خاص (Privately held company)

نوعی شرکت سهامی است که سهام آن قابل داد و ستد در بورس اوراق بهادار نیست ولی توسط مردم به راحتی قابل معامله است.  هنگام تشکیل چنین شرکتی باید تمام سرمایه آن در موقع تأسیس توسط مؤسسان تأمین و بخشی از سرمایه در بانک سپرده‌ گذاری شده باشد .  تمام سرمایه این نوع شرکت ،  در موقع تأسیس منحصراً بوسیله مؤسسین تأمین می‌گردد. مدیر شرکت سهامی خاص نمی‌تواند خارج از سیستم سرمایه گذاران باشد .

سهام شرکت‌های سهامی خاص در بازار بورس قابل معامله نیست اما توسط مردم به راحتی قابل دادو ستد می‌باشد. برخلاف شرکت با مسئولیت محدود در زمان ثبت شرکت سهامی خاص، باید تمام سرمایه آن در هنگام تاسیس توسط اعضا تامین شده و بخشی از سرمایه در حساب بانکی تادیه گردد .

از لحاظ ساختاری شبیه به شرکت مسئولیت محدود بوده اما سرمایه در آن به قطعات سهم یا سهام تبدیل می گردد . شرکت سهامی خاص شرکت بازرگانی تلقی می گردد و برای اخذ تسهیلات بانکی، گرفتن نمایندگی‌های و یا شرکت در مناقصات و مزایده‌های دولتی و نمایشگاهها از اعتبار نسبتاً خوبی برخوردار است.

در شرکت‌های سهامی خاص ، همانند شرکت با مسئولیت محدود و بر خلاف شرکت تضامنی ، مسئولیت هر یک از سهامداران در مورد بدهی‌های شرکت محدود به مبلغ سرمایه‌گذاری شده در شرکت است و در صورت عدم کفایت مجبور نیستند اموال شخصی خود را در این راه مصرف نمایند .

در ایران تفاوت شرکت‌های سهامی خاص با مسئولیت محدود در این است که شرکت با حداقل سه نفر سهامدار قابل تشکیل است و سهام نیز بدون نیاز به ثبت در دفتر اسناد رسمی قابل نقل و انتقال هستند و در شرکت مسئولیت محدود سرمایه به صورت اعلامی می‌باشد و هر چقدر که اعلام شود احتیاجی به واریز به حساب شرکت ندارد ولی در شرکت سهامی خاص الزاماً ۳۵٪ مبلغ اعلامی می‌بایست به صورت نقد به حساب شرکت واریز گردد و ۶۵٪ در تعهد مابقی ظرف ۵ سال تأدیه گردد .

شباهت شرکت سهامی خاص و مسئولیت محدود در این است که هردو این شرکتها مسئولیت اعضا در صورت عدم کفایت به نسبت سرمایه یا سهام آنها می باشد و جهت وصول طلبهای شرکت دراموال شخصی آنها دخل و تصرفی وارد نمی شود .

 

ویژگی های اسم شرکت سهامی خاص

هنگام ثبت شرکت سهامی خاص باید بلافاصله قبل یا بعد از نام شرکت عبارت “سهامی خاص” در تمام اوراق، اعلامیه‌ها و آگهی‌های شرکت به‌‎طور شفاف و روشن درج شود.

 

حداقل سرمایه برای ثبت شرکت سهامی خاص

سرمایه لازم برای ثبت شرکت سهامی خاص دست کم یک میلیون ریال (یکصد هزار تومان) می‌باشد که باید توسط خود مؤسسین تامین گردد که از این مبلغ حداقل ۳۵% از آن در حسابی به نام “شرکت در شرف تاسیس” نزد یکی از بانک‌ها سپرده‌گذاری می گردد.

 

افزایش سرمایه در شرکت‌های سهامی خاص

از آنجایی که صاحبان شرکت سهامی خاص می توانند تا ۱۰ برابر سرمایه ثبت شده خود از سیستم بانکی وام بگیرند ،  بنابراین در هنگام اخذ تسهیلات معمولاً باید افزایش سرمایه داشته باشند .

 

سهام

سهم (مفرد سهام) اجزایی است که سرمایه هر شرکت را تشکیل می‌دهد . داشتنِ سهم مالکیت مشاعی بر سرمایه ایجاد نمی‌کند ، مگر در هنگام انحلال شرکت .

سهام ‌دار

به اعضایِ شرکت در شرکت‌هایِ سهامی و تعاونی سهامدار گفته می‌شود . اعضایِ شرکت مالکان دارایی آن شناخته نمی‌شوند ، بلکه صرفاً به نسبت سهام خود ، دارای حقوقی نسبت به شرکت خواهند بود . سهام‌دار نسبتِ به شرکت حقوق و تعهداتی دارد . میزان این مسئولیت بسته به نوعِ شرکت متفاوت است .

هیأت مدیره

هیأتی حداقل ۳ نفره که کار اداره شرکت را برعهده دارند ، هیئت مدیره نامیده می‌شود . اعضایِ هیئت مدیره الزاماً نباید سهام‌دار شرکت باشند . مدیر عامل توسط هیئت مدیره عزل و نصب می‌شود .

 

شرکت سهامی عام (Public company)

یکی از انواع شرکت‌های سهامی است که قسمتی از سرمایهٔ آن از طریق فروش سهام به غیر مؤسسان (مردم) تأمین شود .سهام شرکت سهامی عام در بورس اوراق بهادار داد و ستد می‌شود .

 

سازمان‌های بورس در برخی کشورها معمولاً شرکت‌هایی را می‌پذیرند که دارای سرمایه و اعتبار بسیار قوی باشند . مؤسسان این گونه شرکت‌ها قسمتی از سرمایه شرکت را از طریق فروش سهام به عموم مردم تأمین می‌کند . در این نوع شرکت‌ها ، صاحبان سهام می‌توانند سهام خود را در بورس فروخته و در واقع مالکیت خود را به دیگران منتقل کنند.

 

تعداد شرکا در شرکت سهامی عام زیادتر از سایر انواع شرکت‌های سهامی است ؛ این امر می‌تواند منجر به جمع‌شدن سرمایه‌های کوچک و ایجاد یک سرمایه بزرگ بشود که انجام فعالیت‌های اقتصادی سنگین را میسر می‌سازد . در این نوع شرکت ها نقل و انتقال سهام آسان است و محدود به رضایت دیگر سهامداران نیست.

 

شرکت با مسولیت محدود

ماده ۹۴ قانون تجارت شرکت با مسئولیت محدود را چنین تعریف کرده است :

ü شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که بین دو یا چند نفر برای امور تجاری تشکیل شده و هر یک از شرکاء بدون این که سرمایه به سهام یا قطعات سهام تقسیم شده باشد، فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت مسئول قروض و تعهدات شرکت است.

ü شرکت با مسئولیت محدود شرکتی است که حداقل با دو نفر علاقه مند به تاسیس شرکت که قصد آن ها انجام امور تجاری باشد پس از طی تشریفات تشکیل می گردد یعنی پس از تادیه آورده نقدی و تسلیم آورده غیرنقدی تشکیل می گردد از آن پس آورده های آن سرمایه شرکت تلقی می گردد که این سرمایه به صورت سهام یا قطعات سهام نمی باشد و مسئولیت شرکاء تا میزان سرمایه آن ها در شرکت است و نسبت به قروض مازاد بر سهم الشرکه خود مسئولیتی ندارند .

ü شرکت با مسئولیت محدود برخلاف شرکت های سهامی از همه ارکان سه گانه سازمان کامل شرکت تجاری بهره مند است تا جایی که نهاد اداره شرکت محدود به یک مدیر یا مرکب از چند عضو در قالب هیات مدیره انجام وظیفه می نماید .

در قانون تجارت ۱۳۱۱ که حداقل شرکاء را دو نفر پیش بینی کرده است نکته ای قابل تامل است این که محدود بودن مسئولیت شرکاء به اندازه سرمایه آن ها در شرکت گاه مورد سوء استفاده افراد سود جو قرار می گیرد به این صورت که اینگونه افراد با تشکیل یک شرکت با مسئولیت محدود خود را از عواقب ورشکستگی و عدم توانایی پرداخت بدهی های شرکت رها سازند . به نظر می رسد امکان تشکیل شرکت با مسئولیت محدود به مانند قانون تجارت اخیرالتصویب هرگونه سوء استفاده به نحو یاد شده را از بین می برد . بنابراین در این شرکت میزان سرمایه هر شریک بر اساس سهم الشرکه تعیین می گردد یا به عبارتی حاصل جمع تقویم سهم الشرکه نقدی و غیرنقدی سرمایه شرکت تلقی می شود که هر شریک به هر میزان سهم الشرکه داشته باشد به همان میزان در سرمایه سهم دارد و به همان میزان دارای حقوق و تکالیف و مسئولیت می باشد .

 

ویژگی های شرکت با مسئولیت محدود

۱- سرمایه بدون سهام یا قطعات سهام تقسیم شده است و به صورت سهم الشرکه است.

۲- مسئولیت شرکا فقط تا میزان سرمایه خود در شرکت در مقابل قروض و تعهدات است.

۳- در اسم شرکت باید عبارت با مسئولیت محدود تیتر شود والا در مقابل اشخاص ثالث شرکت تضامنی محسوب می شود.

۴- نام شرکت نباید متضمن اسم هیچ یک از شرکاء باشد والا شریکی که اسم او در اسم شرکت قید شده در مقابل اشخاص ثالث حکم شریک ضامن در شرکت تضامنی را دارد.

۵- سهم الشرکه شرکاء نمی تواند به شکل اوراق تجاری قابل انتقال اعم از با اسم یا بی اسم و غیره درآید.

۶- سهم الشرکه را نمی توان منتقل به غیر نمود مگر با رضایت عده ای از شرکاء که لااقل سه ربع سرمایه متعلق به آن ها بوده و اکثریت عددی نیز داشته باشند.

۷- در شرکت نامه باید صراحتاَ قید شده باشد که سهم الشرکه های غیرنقدی هر کدام به چه میزان تقویم شده است.

۸- در شرکت با مسئولیت محدود هیچ گونه حداقل سرمایه پیش بینی نشده است.

۹- شیوه اداره آن از شرکت های تضامنی و نسبی کامل تر است اما به کاملی شرکت های سهامی و تعاونی نمی باشد بنابراین برای تشکیل شرکت هایی با تعداد زیاد از شرکاء مناسب نیست.

۱۰- در تصمیم گیری بر اداره شرکت رای اکثریت ملاک است اما نحوه حصول این اکثریت به آسانی حصول اکثریت در شرکت های سهامی نیست چرا که در برخی از موارد اکثریت لازم در شرکت با مسئولیت محدود هم اکثریت عددی است و هم اکثریت سرمایه ای .

 

شرکت تضامنی

طبق ماده ۱۱۶ قانون تجارت شرکت‌های تضامنی شرکتی است که تحت اسم مخصوص برای امور تجارتی بین دو و یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل می‌شود. اگر دارایی شرکت برای تأدیه تمام قروض کافی نباشد هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است .

هر قراردادی که بین شرکا برخلاف این ترتیب داده شده باشد در مقابل اشخاص ثالث کان لم یکن خواهد بود. در نام شرکت تضامنی باید عبارت «شرکت تضامنی» ‌و لااقل اسم یک نفر از شرکا ذکر شود.

بنابراین شرکا شرکت مسئول پرداخت کلیه دیون و تعهدات شرکت می‌باشند ، علاوه بر آن مسئولیت تضامنی نیز دارند. یعنی در صورت کسر سرمایه ، هر یک از آن‌ها به تنهایی در مقابل طلبکاران و اشخاص ثالث برای تأدیه تمام حقوق آن‌ها مسئول‌اند. مثلاً شرکتی که بین پنج نفر با سرمایه یک میلیون ریال تشکیل شود هر گاه دو میلیون ریال قروض شود نسبت به یک میلیون ریال که علاوه بر استهلاک سرمایه بقیه طلب بستانکاران هر پنج نفر شریک متضامنا مسئول پرداخت آنند و طلبکاران می‌توانند به هر یک از شرکا که خواهند با هر پنج نفر آن‌ها متضامنا مراجعه کرده طلب خود را وصول نمایند .

تعقیب یکی از شرکا و مطالبه کلیه طلب مانع از مطالبه از دیگری نخواهد بود، البته شریکی که در چنین موقعی طلب بستانکاران را پرداخته ، می‌تواند به یکی از شرکا خود مراجعه و سهم زیان آن‌ها را به تناسب سرمایه‌ای که در شرکت داشته‌اند وصول نماید .

اهمیت شرکت تضامنی به قدری است که هرگاه شرکا به خلاف آن در شرکت نامه تراضی نمایند گرچه باطل نبوده و بین خودشان مؤثر و نافذ است ولی در مقابل بستانکاران به هیچ‌وجه ارزشی نخواهد داشت .

 

مدارک شرکت تضامنی برای ثبت :

دو برگ تقاضانامه

دو برگ شرکت‌نامه

دو نسخه اساس‌نامه

فتوکپی شناسنامه‌ی شرکا

مجوز از مراجع ذیصلاح در صورت نیاز

تشکیل شرکت

 

í شرکت تضامنی موقعی تشکیل می‌شود که دو امر واقع شده باشد :

ü شرکتنامه مطابق قانون تنظیم شده باشد .

ü تمام سرمایه نقدی تأدیه و سهم الشرکه غیر نقدی تماما تقویم و تحویل شده باشد .

 

شرکت‌های تضامنی غالبا احتیاج به اساس‌نامه ندارند ولی اگر قراری بین شرکا باشد که با تراضی قبلی بوده و محتاج به تعیین تکلیف باشد در اساس‌نامه قید می‌شود، زیرا معمولا در شرکتنامه آن چه ذکر می‌شود امور اساسی شرکت است از قبیل :

  • اسم شرکت
  • موضوع شرکت
  • مدت شرکت
  • سرمایه و حصه هر یک از شرکا ء اعم از نقدی و غیر نقدی با ذکر نام شرکا
  • تقسیم سود و زیان
  • مقررات راجع به فسخ شرکت و فوت شرکا

 

شرکتنامه مهم‌ترین پایه و اساس شرکت است و مسلم است که به هیچ‌وجه نمی‌توان آن را تغییر داد مگر به رضایت تمام شرکا. سرمایه نیز باید تماما پرداخت شده باشد اعم از نقدی یا غیر نقدی. در تقویم سهم الشرکه غیر نقدی، در شرکت تضامنی قانون مقررات خاصی معمول نداشته، زیرا به نحوی که دیدیم در شرکت‌های سهامی پس از واگذاری چیزی که در ازاء آن سهم داده می‌شود، شریک تعهدی ندارد؛ و در شرکت‌های با مسئولیت محدود اگر سهم الشرکه غیرنقدی کمتر از ارزش واقعی تقویم شود شرکا متضامنا مسئول‌اند. ولی در این قبیل شرکت‌ها، اساس آن است که شرکا مسئول کمبود سرمایه باشند؛ بنابراین قید آن در این مورد لزومی ندارد، و اگر سهم الشرکه، غیر نقدی یکی از شرکا کمتر از قیمت واقعی تقویم شده باشد سایر شرکا به ضرر خودشان اقدام کرده‌اند. فقط در ماده ۱۱۸ به این عبارت مرقوم شده «شرکت تضامنی وقتی تشکیل می شود که تمام سرمایه نقدی تأدیه و سهم الشرکه غیر نقدی تقویم و تسلیم شده باشد» .

 

نام شرکت

قانون یکی از شرایط شرکت تضامنی را داشتن «اسم مخصوص» دانسته و به شرح ماده ۱۱۷ قانون «در اسم شرکت تضامنی باید عبارت (شرکت تضامنی) و لااقل اسم یکی از شرکاء ذکر شود. در صورتی که اسم شرکت مشتمل بر اسامی تمام شرکاء نباشد باید بعد از اسم شریک یا شرکائی که ذکر شده است عبارتی از قبیل (و شرکاء) یا (برادران) قید شود.  چون شرکت دارای شخصیت حقوقی است از آن جهت باید مانند یک شخص طبیعی اسم داشته باشد و نام لااقل یک شریک در آن ذکر شده و به بقیه شرکا اشاره شده باشد.  مانند شرکت تضامنی احمد محسنی و شرکا، یا شرکت تضامنی برادران رفعت.

قید کلمه (شرکت تضامنی) از دو جهت است: یکی اینکه معرف شخصیت حقوقی شرکت بوده و آن را از شخصیت شرکایی که به نام آن‌ها نامیده می‌شود متمایز نماید ، دیگر اینکه این موضوع به نفع شرکت و معرف ضمانت شرکا می‌باشد .

نام شرکت همان نام تجارتی آن است ولی قابل انتقال نیست زیرا دیگری نمی‌تواند از عنوان آن استفاده نموده و نام و اعتبار اشخاص را برای خود نام تجارتی قرار دهد. اگر شریکی که شرکت به نام او نامیده می‌شود فوت نماید و یا از شرکت خارج شود مسلم است که نام او هم از شرکت حذف خواهد شد و شرکت به نام دیگران نامیده می‌شود.

 

شرکت مختلط غیرسهامی

شرکت مختلط غیرسهامی، شرکتی است که برای امور تجاری تحت نام مخصوصی بین یک یا چند نفر شریک ضامن و یک یاچند نفر شریک با مسئولیت محدود، بدون انتشار سهام، تشکیل میشود. شریک ضامن، مسئول کلیه قروضی است که ممکن است علاوه بر دارایی شرکت پیدا شود. شریک با مسئولیت محدود، کسی است که مسئولیت او فقط به میزان سرمایه ای است که درشرکت گذارده و یا بایستی بگذارد. در اسم شرکت باید عبارت «شرکت مختلط» و لااقل اسم یکی از شرکای ضامن، قید شود.

 

شرکت مختلط سهامی

شرکت مختلط سهامی، شرکتی است که تحت نام مخصوص بین یک عده شرکای سهامی و یک یا چند نفر شریک ضامن

تشکیل میشود. شرکای سهامی کسانی هستند که سرمایهی آنها به صورت سهام یا قطعات سهام متساوی القیمه درآمده و

مسئولیت آنها تا میزان همان سرمایه ای است که در شرکت دارند. شریک ضامن کسی است که سرمایه ی او به صورت سهام

درنیامده و مسئول کلیه ی قروضی است که ممکن است علاوه بر دارایی شرکت پیداشود . در صورت تعدد شریک ضامن،

مسئولیت آنها در مقابل طلبکاران و روابط آنها با یکدیگر، تابع مقررات شرکت تضامنی خواهد بود . در نام شرکت باید عبارت

(شرکت مختلط) و لااقل اسم یکی از شرکای ضامن قید شود  .

شرکت نسبی

شرکت نسبی شرکتی است که برای امور تجاری، تحت نام مخصوص بین دو یا چند نفر تشکیل میشود و مسئولیت هریک از

شرکا به نسبت سرمایهای است که در شرکت گذاشته است. در اسم شرکت نسبی عبارت «شرکت نسبی» و لااقل اسم یکی از

شرکا باید ذکر شود؛ در صورتی که اسم شرکت مشتمل بر اسامی تمام شرکا نباشد؛ بعد از اسم شریک یا شرکایی که ذکر شده

عبارتی از قبیل «و شرکا» و «و برادران» ضروری است.

 

شرکت تعاونی

به موجب ماده ۱۷ قانون تجارت جمهوری اسلامی ایران، «شرکت تعاونی، شرکتی است که تمام یا حداقل ۵۱ %سرمایه  آن

به وسیله  اعضا در اختیار شرکت تعاونی قرارگیرد و وزارتخانه ها، سازمانها، شرکتهای دولتی و وابسته به دولت و تحت

پوشش دولت ، بانکها ، شهرداری ها ، شوراهای اسلامی کشوری ، بنیاد مستضعفان و سایر نهادهای عمومی میتوانند جهت

اجرای بند ۲ اصل ۴۳ از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر از قبیل مشارکت ، مضاربه ، مزارعه ، مساقات ، اجاره ، اجاره به شرط تملیک ، بیع شرط ، فروش اقساطی و صلح ، اقدام به کمک در تأمین یا افزایش سرمایه ی شرکت های تعاونی نمایند ؛ بدون آنکه عضو باشند.

 

تبصره: در مواردی که دستگاههای دولتی در تأسیس تعاونی ، شریک می شوند ؛ ظرف مدتی که با موافقت طرفین درضمن عقد شرکت ، تعیین خواهد شد ؛ سهم سرمایه گذاری دولت به تدریج بازپرداخت و صددرصد سرمایه به تعاونی تعلق خواهدگرفت .

 

مطابق ماده ی ۲۶ همان قانون : «تعاونیهای تولیدی ، شامل تعاونی هایی است که در امور مربوط به کشاورزی ، دام داری ، دام پروری ، پرورش و صید ماهی ، شیلات ، صنعت ، معدن ، عمران شهری و روستایی و نظایر اینها فعالیت مینمایند»

 

 

و به موجب ماده ی ۲۷ : «تعاونی های توزیع ، عبارتند از تعاونیهایی که نیاز مشاغل تولیدی و یا مصرف کنندگان عضو خود را در چهارچوب مصالح عمومی و به منظور کاهش هزینه ها و قیمت ها تأمین مینمایند».

 

تبصره ی ماده ی ۲۸ :

«تعاونی های موضوع این قانون با رعایت قوانین و مقررات می توانند به امر صادرات و واردات در موضوع خود بپردازند» .

 

دیدگاهی بنویسید

اخرین مطالب